Wyposażenie stanowiska pracy

Przepisy ustalające wymagania dla maszyn stanowiących wyposażenie stanowisk pracy  znajdują się w Kodeksie pracy ( art. 215 – 219) oraz w rozporządzeniu wykonawczym regulującym w sposób szczegółowy bezpieczeństwo i higienę pracy przy obsłudze maszyn i urządzeń.

W zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu stosuje się wymagania ustalone w rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, a starsze maszyny wyprodukowane przed dniem 1 stycznia 2003 r. powinny być dostosowane do wymagań określonych w rozporządzeniu w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bhp w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy niedopuszczalne jest wyposażenie stanowisk pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności.

Do obowiązków pracodawcy należy więc ustalenie, czy stanowiący wyposażenie zakładu park maszynowy ma deklarację zgodności wystawioną przez producenta lub jego przedstawiciela.  Ponadto pracodawca musi zapewnić, aby używane w toku pracy maszyny i inne urządzenia techniczne zapewniały bezpieczne i higieniczne warunki pracy w szczególności przez stosowanie zabezpieczeń przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, działaniem drgań mechanicznych oraz szkodliwym działaniem innych czynników środowiska pracy. W związku z tym pracodawca musi albo sprawdzić przed zainstalowaniem maszyny czy posiada ona stosowne zabezpieczenia lub jeżeli zabezpieczenie jest uzależnione od warunków w jakich posadowiona jest maszyna, zapewnić odpowiednie zabezpieczenie. Elementy i inne ruchome części maszyny znajdujące się na wysokości do 2,5 m od podłogi stanowiska pracy muszą być zabezpieczone przed zagrożeniami spowodowanym ich ruchem, chyba że nie jest to możliwe ze względu na funkcje maszyny. Łańcuchy, pasy, taśmy, koła zębate i inne elementy układów napędowych oraz części maszyn znajdujące się na wysokości powyżej 2,5 m nad stanowiskiem pracy lub przejściami i zagrażające spadnięciem powinny być osłonięte co najmniej od dołu trwałymi osłonami. Zamiast osłon mogą być zastosowane inne urządzenia ochronne, które zapobiegałyby dostępowi do strefy zagrożenia lub zatrzymywałyby ruch części niebezpiecznych.

Osłony i urządzenia ochronne powinny spełniać następujące wymagania:

1. powinny mieć mocną i trwałą konstrukcję,
2. nie mogą stwarzać zagrożenia,
3. nie mogą być łatwo usuwane lub wyłączne ze stosowania (pracownik  bez pomocy narzędzi nie może usunąć osłony lub wyłączyć jej działania),
4. powinny być usytuowane w odpowiedniej odległości od strefy zagrożenia,
5. nie powinny ograniczać pola widzenia cyklu pracy urządzenia oraz nie mogą powodować zagrożeń i dodatkowego  obciążenia fizycznego lub psychicznego obsługujących je pracowników,
6. powinny umożliwiać wykonanie czynności mających na celu zamocowanie lub wymianę części oraz umożliwić wykonanie czynności konserwacyjnych, pozostawiając jedynie ograniczony dostęp do obszaru, gdzie praca ma być wykonywana, w miarę możliwości bez zdejmowania osłon i urządzeń zabezpieczających,
7. powinny ograniczać dostęp tylko do niebezpiecznej strefy pracy maszyny.

Przy obsłudze maszyn istotne jest zabezpieczenie pracowników nie tylko przed ruchomymi częściami maszyn poprzez zastosowanie w odpowiednich miejscach osłon lub urządzeń ochronnych, ale też zabezpieczenie przed odrzutem lub wyrzutem obrabianego materiału. W tym celu maszyny te powinny być wyposażone w zespoły urządzeń zaciskowych i dociskowych. Pracownicy obsługujący maszyny, w których pod wpływem siły może nastąpić odrzucenie lub wyrzucenie obrabianego materiału, powinni wykonywać pracę przy takich obrabiarkach poza strefą zagrożoną odrzutem lub wyrzutem. Zamocowanie obrabianego materiału i narzędzi powinno zapewnić, że nie nastąpi wyrwanie lub zmiana położenia obrabianego materiału w czasie pracy.  W związku z możliwością zmiany położenia obrabianego materiału niedopuszczalne jest trzymanie go w rękach jak też sprawdzanie dokładności obrabianego materiału podczas pracy. 

Elementy sterownicze maszyn i ich liczba powinny być tak dobrane i rozmieszczone, aby nie stwarzały zagrożenia wypadkowego.

Uruchomienie maszyny powinno być możliwe tylko poprzez celowe zadziałanie na przeznaczony do tego celu układ sterowania. Elementy sterownicze muszą być widoczne, możliwe do zidentyfikowania oraz odpowiednio oznakowane. Jeżeli maszyny są wyposażone w dwuręczne elementy sterownicze, powinny być uruchamiane i zatrzymywane poprzez jednoczesne zadziałanie na te elementy obiema rękami. Przed uruchomieniem maszyny należy sprawdzić z miejsca głównego pulpitu sterowniczego, czy nikt nie znajduje się w strefie niebezpiecznej. Jeżeli maszynę obsługuje więcej niż jeden pracownik, o zamiarze jej uruchomienia powinny być uprzedzone inne osoby przy niej pracujące, przy czym każda z tych osób powinna stwierdzić, że uruchomienie maszyny nie spowoduje wypadku. Sygnały uprzedzające o uruchomieniu maszyny powinny być odbierane na każdym stanowisku pracy. Każda maszyna powinna być wyposażona w element sterowniczy służący do całkowitego i bezpiecznego zatrzymania. Jeżeli uzasadnia to zagrożenie, jakie może być spowodowane pracą maszyny i czas jej zatrzymania, maszynę należy wyposażyć w urządzenie do zatrzymania awaryjnego. Układ sterowania przeznaczony do zatrzymania maszyny powinien mieć pierwszeństwo przed układem sterowania przeznaczonym do jej uruchamiania. Maszyny powinny być wyposażone w urządzenie do hamowania zapewniające bezpieczne zatrzymanie zespołów roboczych, części ruchomych lub obrabianego materiału, jeżeli przewiduje to dokumentacja techniczna lub instrukcja obsługi (maszyny urządzenia).

Maszyny oraz ich urządzenia ochronne powinny być utrzymywane w stanie sprawności technicznej i czystości zapewniającej bezpieczeństwo i zdrowie pracowników oraz stosowane tylko w procesach, do których są przeznaczone.

Pracodawca ma obowiązek ustalić, które maszyny używane w procesie pracy wymagają stałej obsługi. Niedopuszczalne jest pozostawienie bez nadzoru maszyn i urządzeń przenośnych podłączonych do instalacji elektrycznej lub z uruchomionym silnikiem napędowym. Pracownicy obsługujący maszyny powinni stosować nakrycie głowy całkowicie zakrywające włosy. Przy obsłudze maszyn pracownik nie może nosić ubrania, w którym odstają lub luźno zwisają jego części.  Przed przystąpieniem do czyszczenia, konserwacji lub naprawy maszyny należy wyłączyć napęd i zasilanie oraz zabezpieczyć przed przypadkowym uruchomieniem.

Jeżeli bezpieczne użytkowanie maszyn uzależnione jest od warunków w jakich są one instalowane, pracodawca powinien poddać je wstępnej kontroli po zainstalowaniu oraz przeniesieniu na inne stanowisko lub w inne miejsce. Kontroli dokonują w zależności od rodzaju maszyny jednostki notyfikowane lub pracownicy upoważnieni przez pracodawcę i posiadający odpowiednie kwalifikacje. Maszyny narażone na działanie warunków powodujących zagrożenie dla pracowników powinny być poddawane kontroli okresowej. W przypadku możliwości pogorszenia się bezpieczeństwa związanego z maszyną będącego wynikiem prac modyfikacyjnych, zjawisk przyrodniczych, wydłużonego czasu postoju maszyny, niebezpiecznych uszkodzeń oraz wypadków związanych z pracą maszyny pracodawca powinien poddać maszynę kontroli specjalnej. Wyniki kontroli rejestruje się i przechowuje do dyspozycji zainteresowanych organów przez okres 5 lat od daty zakończenia kontroli maszyny. Skuteczność działania instalacji przeciwpożarowej w maszynach powinna być sprawdzana przez osoby uprawnione, co najmniej raz na dwa lata. Ponadto kontrola taka powinna być przeprowadzona po każdej naprawie, malowaniu i zmianie miejsca zainstalowania.

Magazynowanie

Na stanowisku pracy nie wolno przechowywać surowców, gotowych wyrobów materiałów pomocniczych i odpadów w ilościach większych od wynikających z potrzeb technologicznych. Materiały powinny być magazynowane w pomieszczeniach i miejscach do tego przeznaczonych. W przypadku składowania środków chemicznych należy pamiętać, że środki te opakowane w opakowanie łatwo tłukące się, jak też substancje i ich mieszaniny sklasyfikowane jako niebezpieczne powinny być składowane na najniższych półkach, tak aby ich zdejmowanie nie powodowało dodatkowego zagrożenia dla pracowników.